Gogol ve “Palto”su / Derya Ezgi Tanyeri

Gogol ve “Palto”su / Derya Ezgi Tanyeri

Gogol ve “Palto”su

Derya Ezgi Tanyeri

 

Rus Ede­bi­ya­tı’nda önem­li bir yere sahip olan Va­sil­ye­viç Gogol, Uk­ray­na asıl­lı­dır. Roman ve oyun ya­za­rı ola­rak ta­ri­he geç­miş­tir. An­la­tı­mı­na genel ola­rak gün­lük, sı­ra­dan in­san­lar ya da fazla özen­li, ba­ya­ğı in­san­lar ha­kim­dir. Gün­lük in­san­la­rın ver­di­ği mü­ca­de­le, ha­ya­tın ada­let­siz­li­ği, ya­şa­dık­la­rı yok­sul­luk an­la­tı­lır­ken üs­lu­bun­da sık sık mizah kar­şı­mı­za çıkar. Puş­kin’e olan hay­ran­lı­ğı ile bi­li­nen ve onu dü­şün­me­den hiç­bir şey ka­le­me al­ma­yan Gogol, Puş­kin’in ölüm ha­be­ri­ni al­dı­ğı gün­ler­de yaz­dı­ğı Palto eseri, dö­ne­min en büyük eser­le­rin­den biri kabul edil­miş­tir. Daha son­ra­ki dö­nem­ler­de Rus yazar Mi­hay­lo­viç Dos­to­yevs­ki “ He­pi­miz Gogol’un “Palto”sun­dan çık­tık” sö­züy­le ese­rin öne­mi­ni be­lirt­miş­tir. “Palto” küçük in­san­la­rın yaşam mü­ca­de­le­si­ni an­la­tır­ken soylu ke­sim­den büyük tep­ki­ler gör­me­si­ne ve ya­za­rın hal­kı­nı aşa­ğı­la­dı­ğı için vatan ha­in­li­ğiy­le itham edil­me­si­ne neden ol­muş­tur. Gogol’un eser­le­ri as­lın­da halkı aşa­ğı­la­maz, ak­si­ne halka bozuk dü­ze­ni gös­te­re­rek güzel gün­le­re ka­vuş­ma ar­zu­su ta­şı­mak­ta­dır. Fakat özel­lik­le soy­lu­lar­dan gelen acı­ma­sız­ca eleş­ti­ri­ler onun ruh sağ­lı­ğı­nı boz­muş­tur.

Gogol, “Palto” adlı eseri top­lan­tı sı­ra­sın­da işit­ti­ği tra­ji-ko­mik bir olay­dan esin­le­ne­rek yaz­mış­tır. Olay, tüfek almak için yıl­lar­ca ça­lı­şan bir ada­mın tü­fe­ği al­dı­ğı gün de­re­ye dü­şü­rüp dep­res­yo­na gir­me­si, ar­ka­daş­la­rı­nın da ona yeni bir tüfek ala­rak onu bu du­rum­dan kur­tar­ma­sı­dır. Gogol bu olayı Palto’ya uyar­la­mış­tır. Ese­rin kah­ra­ma­nı Akaki Aka­ki­ye­viç sı­ra­dan bir me­mur­dur ve ça­lış­mak­tan başka bir şey dü­şün­mez. Bir gün pal­to­su­nun çok es­ki­di­ği­ni, ona­rı­la­ma­ya­ca­ğı­nı fark eder ve bir palto dik­tir­me­ye karar verir. Ne yazık ki buna pa­ra­sı yet­mez. Çok düş­le­di­ği palto için ay­lar­ca elekt­rik­siz, aç yat­ma­yı göze alır ve en so­nun­da di­le­di­ği pal­to­ya ka­vu­şur. Ar­ka­daş­la­rı Aka­ki­ye­viç’in yeni pal­to­su­nu kut­la­mak için bir parti verir ve parti sı­ra­sın­da palto kay­bo­lur. Bu olay Aka­ki­ye­viç’i çok sar­sar. Ar­ka­da­şı­nın öne­ri­si üze­ri­ne pal­to­su­nu bul­mak için önem­li ma­kam­da­ki bir ki­şi­den ri­ca­da bu­lun­ma­ya gider fakat önem­li kişi Aka­ki­ye­viç’ten çok daha genç ol­ma­sı­na kar­şın Aka­ki­ye­viç’i ters­ler, aşa­ğı­lar. Aka­ki­ye­viç üzün­tüy­le evine gider ve hasta olur. Önem­li ma­kam­da­ki genç kişi ise yap­tı­ğın­dan piş­man olup Aka­ki­ye­viç’in evine gel­di­ğin­de ölüm ha­be­ri ile kar­şı­la­şır. O gün­den sonra şe­hir­de her­ke­si dur­du­rup bu benim pal­tom diye di­re­ten bir hort­lak çıkar. Bütün pal­to­la­rı üs­tü­ne giyip dener ve bir türlü kendi pal­to­su­nu bu­la­maz. Şehir bu hort­la­ğın Aka­ki­ye­viç ol­du­ğu ko­nu­sun­da id­di­alar­da bu­lu­nur. So­nun­da önem­li ma­kam­da­ki genç me­mu­run pal­to­su­nu giyer ve hort­lak bir daha or­ta­lar­da gö­zük­mez.

Gogol’un “Palto” üze­rin­den sis­te­me ge­tir­di­ği eleş­ti­ri­ler, küçük in­san­la­rın tra­je­di­si, onun üs­lu­buy­la bir­leş­ti­ğin­de “Palto” onun en önem­li eseri olur. Akaki Aka­ki­ye­viç’in in­ti­kam için hort­la­ma­sı ve pal­to­su­nu bu­lun­ca­ya kadar, ada­le­tin ye­ri­ne gel­me­si için di­ren­me­si Aka­ki­ye­viç’i Rusya’daki bozuk dü­ze­ne karşı bir dik duruş sem­bo­lü yapar..

Va­sil­ye­viç Gogol öy­kü­le­ri­ni sık sık bek­len­me­dik son­lar­la bi­ti­rir. “Palto” ese­rin­de re­alist bir şe­kil­de sona ge­lir­ken, sonda düş­sel un­sur­la­rın dev­re­ye gir­me­si eseri ol­duk­ça il­ginç kılar. Zaman zaman düş­sel un­sur­lar­la baş­la­dı­ğı da olur. “Burun” adlı ese­rin­de bir memur olan Ko­va­lev’in sabah uyan­dı­ğın­da bur­nu­nu bu­la­ma­ma­sıy­la baş­la­yan öykü bur­nun takım el­bi­se giyip önem­li biri ol­ma­sı ve sa­hi­bi­ne dik dur­ma­sıy­la sürer.

Puş­kin’in ölümü Gogol’un daha da ün­len­me­si­ne neden olur ve Gogol ken­di­ni top­lu­ma bozuk dü­ze­ni gös­ter­mek için so­rum­lu his­se­der. Top­lu­ma yol gös­ter­mek fikri Gogol’u çok fazla et­ki­le­di­ği için eski ya­ra­tı­cı­lı­ğı­nı kay­be­der. Daha önce eleş­tir­di­ği ki­li­se­yi bile över, ken­di­siy­le çe­liş­ki­le­re düşer. Böy­le­ce okur­la­rı­nın tep­ki­siy­le kar­şı­la­şır. Bir ra­hi­bin et­ki­sin­de ka­lın­ca “Ölü Can­lar” ın ikin­ci cil­di­ni ya­ka­rak imha eder.

Eser­ler­de­ki olay­la­rın il­ginç­li­ği, Gogol’un o akıcı, soh­bet eder­ce­si­ne üs­lu­buy­la bir­le­şin­ce Dos­to­yevs­ki’nin et­ki­len­mek­te­ki hak­lı­lı­ğı tar­tı­şıl­maz­dır. Ne zaman elime bir Gogol ki­ta­bı alsam ken­di­mi eser­de kay­be­de­rim, içim mut­lu­luk­la dolar. Onun üs­lu­bu öyle bir üs­lup­tur ki in­sa­nı dur­duk yere yazar yapar. Gogol’un mi­za­hi üs­lu­buy­la, mutlu olmak bir sayfa öte­miz­de…

      

Gogol ve “Palto”su / Derya Ezgi Tanyeri (1 Yorum)

  1. Kutlarım güzel kızım. Yenilerini de okumak dileğimizdir… Yüreğine sağlık. Kalemine nazar değmesin…

%d blogcu bunu beğendi: