Erdoğan Çokduru’dan Toplu Şiirler

Şadan GÖKOVALI

Ben böy­le or­ga­ni­ze ede­mez­dim. Te­le­fo­num­la ka­pı­mın zi­li ay­nı an­da çal­dı. Bir eli­me te­le­fo­nu alır­ken öte­ki elim­le ka­pı­yı ara­la­dım. Te­le­fon­da­ki ses:

-Şa­dan Ho­ca, der­gi­mi­zin önü­müz­de­ki sa­yı­sı için siz­den bir ya­zı ri­ca edi­yo­ruz.

­ Ay­nı an­da ka­pı­da­ki Ce­mal:
–­Şa­dan ağa­bey, bir kar­go­nuz var.
–­Yok, ola­maz! Tür­ki­ye gi­bi ka­rı­şı­ğım bu ara­lar.
­
Ce­mal:
–­Ne ya­ni Ho­ca, kar­go­yu ka­bul et­mi­yor mu­su­nuz?
–­Ne de­mek, ka­bul et­mez olur mu­yum hiç!
­
Te­le­fon­da­ki ses:
–­Te­şek­kür ede­rim Şa­dan ağa­bey, de­mek ka­bul edi­yor­su­nuz…

­ Böy­le­dir dün­ya iş­le­ri. An­laş­maz­lık­lar­dan an­laş­ma do­ğar. “E­vet” ye­ri­ne “Ha­yır” der­si­niz; “ha­yır” ınız hay­ra yo­ru­lur.

­ Te­le­fo­nu ka­pa­tıp kar­go zar­fı­nı aç­tım. Öz­de­mir Asaf­’ın de­di­ği gi­bi; “Ba­na bir mek­tup gel­di, için­den ben çık­tım.” Şa­dan­ca­nın Türk­çe­si şu: Muğ­la Bü­yük­şe­hir Be­le­di­ye­si Kül­tür Ya­yın­la­rı için ha­zır­la­dı­ğım “Top­lu Şi­ir­ler / Er­do­ğan Çok­du­ru – Bit­ki­le­rin Aş­kı” çi­çek aç­tı. Ha­di övün­mek gi­bi ol­sun, Muğ­la için ha­zır­la­dı­ğım 12. ki­tap bu. Hem Muğ­la üze­ri­ne ya­zı­lan­lar, hem Muğ­la­lı şa­ir ve ya­zar­la­rın eser­le­ri unu­tul­ma çöp­lü­ğü­ne atıl­ma­sın!

­ Çok Du­ru Şi­ir­ler

­ Er­do­ğan­’ı, şi­ir ma­ti­ne­le­ri­nin çok ol­du­ğu 1960’­lı yıl­lar­dan be­ri iz­le­rim. Şunu söyleyeyim: 29 Mart 1962’­den iti­ba­ren ar­ka­daş, “60” lı yıl­la­rın or­ta­la­rın­dan son­ra dost ol­duk. İl­çe­si ile kö­yü­mün ara­sı 30 km ka­dar an­cak var­dı. Şi­ir­le­riy­le, oku­yu­şuy­la Mar­ma­ris­’i, Bur­sa’­yı, İz­mir­’i ka­sıp ka­vu­ru­yor­du.

“­Na­bi­ga” idi; so­yun­da şa­ir yok­tu ama ken­di­si ne söy­le­se şi­ir olu­yor­du. Ken­di söy­le­yi­şiy­le, me­ra­mı­nı hep şi­ir­le an­la­tı­yor­du. Li­se sı­ra­la­rın­dan be­ri ki­tap­la ya­tıp şi­ir­le kal­kan bi­ri ola­rak Er­do­ğan­’ın şi­ir­le­ri­ni her din­le­di­ğim­de bel­le­ği­me ka­zı­yor­dum.

İz­mir Ha­va Har­p O­ku­lu­nu bi­tir­miş, ana­sı­nın söy­le­yi­şiy­le “za­bit” olun­ca ara­lık­lı ola­rak da ol­sa İz­mir’­de uzun sü­re gö­rev yap­mış­tı. İki­miz de İnö­nü Cadde­si’n­de (İz­mir) otu­ru­yor, ev­cek bir­bi­ri­mi­ze gi­dip ge­li­yor­duk. Can­sel ge­lin­le eşim Tü­lay, sa­lon­da söy­le­şir­ken ben; İz­mir Kör­fe­zi’­ni gö­ren bal­kon­da Er­do­ğan­’ın ah­ta­pot hır­pı­şı­nı sey­re­di­yor, bir yan­dan mı­rıl­dan­dı­ğı şi­ir­le­ri bel­le­ği­me ya­zı­yor­dum. Ha­va Al­bay’­dı; sü­re, me­sa­fe ve yük­sek uçuş açı­sın­dan bir­çok re­ko­run sa­hi­biy­di. Ev­len­me­den ön­ce ses hı­zı­nı aşa­rak Can­sel­le­rin Mar­ma­ris’­te­ki ev­le­ri­nin cam­la­rı­nı kı­rı­yor, Gö­ko­va’­da dik­mek­te ol­du­ğum fi­dan­la­rı kö­kün­den sö­kü­yor­du. As­ker­di, ak­lın­dan ge­çen şi­ir­le­ri ya­zı­ya dök­se ba­şı­na iş açar­dı. O da ya­yımla­ma ye­ri­ne mı­rıl­dan­ma­yı seç­miş­ti.

­ Şey, Adam, ve…

­ Er­do­ğan ilk ki­ta­bı “Şey” i Bur­sa’­da 1956’­da, 1937 do­ğum­lu ol­du­ğu­na gö­re 19 ya­şın­day­ken yaz­mış. Ba­ba­sı Sab­ri On­ba­şı’­ya ada­mış, bu Ye­ni Har­man si­ga­ra­sı bo­yu­tun­da­ki mi­nik ki­ta­bı. Baş­tan açık­lı­yor:

“­De­mir gi­bi­yim Sab­ri On­ba­şı
As­lan gi­bi­yim
­Söz­le­rin ku­lak­la­rım­da kü­pe
­Yo­lum, çiz­di­ğin gi­bi…
­Al­dır­ma sen bu ki­ta­ba
­A­dam ola­ca­ğım ba­ba”

­ A­saf Ha­let Çe­le­bi, “Ko­ca­man bir ağaç gö­rü­yo­rum kü­çü­cük to­hum­da.” der ya; bu iş­ten an­la­yan­lar, Er­do­ğan­’ın er­ken genç­lik şi­ir­le­rin­de bi­le ge­le­ce­ğin iyi şa­i­ri­ni gö­rü­yor­du. Ya­nıl­ma­dı­lar da. 1959’­da İz­mir Şi­ir Ma­ti­ne­le­rin­de vaz­ge­çil­mez ki­ta­bı “A­dam” öp­tü şi­ir se­ver­le­rin eli­ni. Ön­ce ar­ka­sı­na ba­kı­yo­ruz ki­ta­bın. Sı­radı­şı bir ta­nı­yım no­tu:

“­Mar­ma­ris’­te doğ­dum
­İl­ko­ku­lu bi­tir­di­ğim gün­den be­ri as­ke­rim.
­Za­ti be­nim ba­bam da 17 yıl uzat­ma­lı Jan­dar­ma
­On­ba­şı­lı­ğı yap­mış adam­dı.
­İlk ki­ta­bım “Şey” i ona ada­mış­tım.
­Bu ikin­ci ki­ta­bım “A­dam” ı anam Ka­ra­du­man­la­rın
­Fat­ma’­ya adı­yo­rum.
­A­ma bir şey de­ğiş­tir­mez ki
­Ha on­lar, ha siz.”

1960’­lı yıl­lar bo­yun­ca İz­mir’­de dü­zen­le­nen he­men her şi­ir et­kin­li­ğin­de ben de var­dım. Bu­gün ço­ğu, dün­ya­ya son “mer­ha­ba” sı­nı sal­mış ki­şi­ler­le “şi­ir kar­deş­li­ğim” o yıl­lar­dan sü­re­ge­lir. Şi­i­ri giy­si gi­bi ku­şan­mış Çı­nar Çığ, Ab­dul­lah Ney­zar Ka­ra­han, Onur Şen­li, Rüş­tü Şar­dağ, Na­zan Gün­tür­kün, Pa­ki­ze Ye­len, Rı­za Apak, Be­rin Ta­şan, Şa­hin Çan­dır gi­bi dost­lar­la şi­ir ya­rış­ma­la­rı­nın, ma­ti­ne­le­rin se­çi­ci ku­ru­lu üye­si, dü­zen­le­yi­ci­si ya da iz­le­yi­ci­si ola­rak fo­toğ­ra­fı­mız gö­rü­lür­dü ka­re­ler­de.

­ La­mı ci­mi yok, bu Şi­ir Kırk­pı­na­rı’­nın baş peh­li­van­la­rı At­tilâ İl­han, Alev Güç­lü ve Er­do­ğan Çok­du­ru idi­ler. At­tilâ ağa­bey,

“Şim­di tam ha­tı­rım­da de­ğil, ne­za­ret­ha­ne loş muy­du, ka­ran­lık mıy­dı ama bir sü­re son­ra gö­züm alış­tı ve du­var­da şu be­yit­le çar­pıl­dım:

‘Ki­şi ken­di ar­zu­suy­la terk­-i di­yar et­mez
­Se­bep­siz gur­be­tin kah­rı­nı kim­se inkâr et­mez’

­ Ben ol­sam bu iki­li­ğin al­tı­na, üs­tü­ne im­za­mı atar­dım ama isim yok­tu be­yit­te.” di­ye sür­dü­rür­dü şi­ir­sel ko­nuş­ma­sı­nı.

­ Şi­ir­le­ri­ni ez­be­re bil­me­di­ği­ni, in­san­la­ra şi­ir oku­ma­yı pek sev­me­di­ği­ni söy­ler ama ıs­rar­lar kar­şı­sın­da hay­ran­la­rı ara­sı­na sa­lon­da­ki tüm genç kız­la­rı ka­tar­dı.

­ “Ü­çün­cü Şah­sın Şi­i­ri” ni, “Ben Sa­na Mec­bu­rum­” u, “Sis­ler Bul­va­rı” nı oku­ma­dan sah­ne­den in­dir­mez­dik bu “şi­ir ağa­be­yi” mi­zi.

­ A­lev Güç­lü, için­de “çiğ yu­mur­ta­yı soy­mak” di­ze­si­nin geç­ti­ği şi­i­ri oku­maz, ya­şar, ya­şa­tır­dı. Ce­bin­den çı­kar­dı­ğı çiğ yu­mur­ta­yı soy­ma­ya (!) ça­lı­şır­ken eli de mik­ro­fon da yu­mur­ta­ya bu­la­şır­dı.

­ Es­ki­le­rin de­di­ği gi­bi, “A­a­ah, ne­re­de o gün­ler!” de­me­ye­yim ama o gün­le­rin ama­tör­lü­ğü, za­man­la ye­ri­ni pro­fes­yeonel­li­ğe(!) bı­rak­tı.

­ Ka­ta­go­ri­ze et­mek doğ­ru ol­ma­ya­bi­lir ama At­tilâ İl­han’­dan 12 yaş kü­çük olan Mar­ma­ris­li Er­do­ğan Çok­du­ru “en iyi yar­dım­cı er­kek ak­tör”­ dü. Siz­den ni­çin sak­la­ya­yım; ga­li­ba Al­san­cak, Kar­şı­ya­ka, Gü­zel­ya­lı genç kız­la­rı Er­do­ğan­’ ı ken­di­le­ri­ne da­ha ya­kın bu­lur­du. Def­ter­le­rin­de ya­zı­lı, be­yin­le­rin­de ka­zı­lı olan ba­zı şi­ir­le­ri okur­ken Er­do­ğan­’ın önün­de ko­ro olu­şur­du.

“­Bir kar­na­val ge­ce­sin­de­yim şim­di,
A­na­sı­nı yi­tir­miş ço­cuk­lar­ca şaş­kın!”

­Back-­to back ola­rak “Güz Aş­kı” alır­dı sı­ra­yı:

“… Bir tek koy bun­ca çift ara­sı­na,
­Yal­nız­lı­ğı­mı an­lı­yor mu­sun?”

­ He­le “Aşk Son­ra­sı Se­re­ne­ad” ı sah­ne­de­ki ro­lü­ne çık­sın, bir ki­kir­de­me alır­dı sa­lo­nu.

“­Ba­na ba­kıp ba­kıp acı­ma ya­nı­lı­yor­sun
­Gay­rı se­nin bil­di­ğin adam de­ği­lim…”

­ Hak­kı­nı ye­me­ye­lim, anım­sa­dı­ğı­ma gö­re en çok “A­va­nak II” is­te­nir, Er­do­ğan okur­ken en çok o şi­ir al­kış alır­dı.

“­Sen ba­na bak­ma e mi
­Ben her gün böy­le de­ği­lim ha
­Haf­ta­da bir­dir bu ava­nak­lı­ğım
­Ve ba­kış­la­rım­da­ki bu­la­nık­lık
­ Sen­siz ol­duk­ça”

Ya­rın­sız­lık

TRT Rad­yo­la­rın­da 1980 yı­lın­da haf­ta­da bir, son­ra­ki bir­kaç yıl 13­’er epi­sod sü­ren prog­ram di­zim var­dı: “İz Bı­ra­kan­lar” Ak­lın, Türk­çe­nin ve ti­yat­ro­nun de­vi Hal­dun Ta­ner, bu di­zi kap­sa­mın­da “İs­ma­il Düm­bül­lü” yü an­la­tır­ken şu sözü et­miş­ti:

“­Bir sa­nat­çı­yı ‘ya­rın­sız­lık’ ka­dar üzen bir şey ola­maz.”

­ A­ma di­yo­rum ki ben; ger­çek sa­nat­çı­nın ‘ya­rın­sız­lık’ di­ye bir so­ru­nu ol­maz. İn­san, en son anıl­dı­ğı za­man ölür­se, iş­te dün­ya­ya ko­nup göç­müş ni­ce sa­nat­çı; hâlâ ya­şı­yor, ya­şa­ma­lı.

­ Du­rum, Er­do­ğan için de böy­le. Ne var ki ken­di­si­nin sö­züy­le “Bum­ba­lar ya­kı­nı­mı­za dü­şü­yor­du. Tek tek ya da cüm­bür ce­ma­at vu­ru­yor­du top­lar bi­zi.”

­ Ta­nı­ğı çok­tur, Er­do­ğan­’ın sağ­lı­ğın­da ya­yım­la­nan bir ki­tap­çı­ğı ya da bir ki­ta­bı pi­ya­sa­ya çı­kar çık­maz tü­ke­ni­yor­du. Hat­ta ba­zı dost­la­rı; sa­ta­rım, di­ye be­şer onar alı­yor, al­dık­la­rı gi­bi ka­lı­yor­du.

­ Çı­nar Çığ, ben, Nu­ret­tin Te­kin­dor, Or­han İlk­kur­şun ve di­ğer ba­zı şi­ir kar­deş­le­ri oku­yor, ya­zı­la­rı­mı­za alı­yor­duk şi­ir­le­ri­ni. O öl­dük­ten son­ra bir (ç) alın­tı has­ta­lı­ğı baş gös­ter­di. Ço­ğu ki­fa­yet­siz muh­te­ris­ler, “Çok­du­ru” şi­ir­le­ri­ni “yokdu­ru” edi­yor; kız­la­ra ken­di­le­ri­nin­miş gi­bi söy­le­yip mek­tup­ta yaz­sa­lar bir şey de­ğil, ki­mi se­ni-­be­ni bil­mez­ler; bu şi­ir­le­ri ken­di ma­lıy­mış gi­bi der­gi­le­re gön­der­mek­ten çe­kin­mi­yor­du.

­ Kar­na­val Ge­ce­si’n­den Bit­ki­le­rin Aş­kı’­na

­ Sev­mek; emek­tir, kad­ri­ni kıy­me­ti­ni bil­mek­tir. Sev­mek, yü­rek ve so­rum­lu­luk işi­dir. Er­do­ğan; yıl­kı at­la­rı gi­bi, fil­ler gi­bi ölüm ken­di­si­ne yak­la­şın­ca biz­den uzak­laş­mış­tı. Bi­ze sez­dir­me­den bir gün ölü­ver­di, bil­di­ği­miz son şi­i­ri

“Son” u yaz­dık­tan son­ra.
Su­sar­sın
­Bü­yür yal­nız­lı­ğın usul usul”

­ Say­ma­dım ama sa­nı­rım “Nâzım­” dan son­ra bel­le­ğim­de en çok şi­ir Er­do­ğan Çok­du­ru’­dan ka­yıt­lı­dır.

­ E­şi Can­sel­’in, kı­zı Fa­toş­’un, Oğ­lu Sab­ri’­nin yü­rek­len­dir­me­siy­le “Sa­lih­li Şi­ir İkin­di­le­ri” kap­sa­mın­da Er­do­ğan­’ı “Di­ony­sos Şi­ir Ödü­lü” ile onur­lan­dır­dık. Ken­di­si için “İz” der­gi­sin­de özel sa­yı ha­zır­lat­tım. Bi­ze bı­rak­tı­ğı şi­ir ve anı­la­rı “Kar­na­val Ge­ce­si” adıy­la ki­tap­lan­dır­dım.

­ Ben Sa­lih­li ile si­lah bı­ra­kış­ma­sı im­za­la­mış­tım. Ba­lık­çı için de­di­ğim gi­bi, “Er­do­ğan, öl­mek­le su­sa­cak şa­ir de­ğil­di.”

­ Gay­ret da­yı­ya dü­şü­yor­du. Üs­te­lik ay­dın­lık Muğ­la’­nın ay­dın Bü­yük­şe­hir Be­le­di­ye Baş­ka­nı Dr. Os­man Gü­rün gö­rev­dey­dik.­ Bir­bi­ri­mi­ze iki­şer söz ede­rek “Bit­ki­le­rin Aş­kı”­nı Kül­tür Ya­yın­la­rı’­nın ve Şi­ir Di­zi­si’­nin ilk ya­pı­tı ola­rak gö­rü­şü­nü­ze arz et­tik, ko­mu­tan(lar)ım.