Adalet Ağaoğlu

13 Ekim 1929’da Nallıhan’da dünyaya geldi. Babası, kumaş tüccarı Hafız Mustafa Sümer’dir. Dört çocuklu bir ailenin ikinci çocuğu ve tek kızıdır. Kardeşleri Dr. Cazip Sümer (1925-1975), oyun yazarı, oyuncu Güner Sümer (1936-1977) ve iş adamı Ayhan Sümer (1930)’dir.

İlköğrenimini Nallıhan’da tamamladıktan sonra 1938’de ailesi ile birlikte Ankara’ya yerleşti Ortaöğrenimini Ankara Kız Lisesi’nde tamamladıktan sonra 1950 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nin Fransız Dili ve Edebiyatı bölümünden mezun oldu.

Edebiyata ilgisi lise yaşamında şiirlerle başladı, kısa bir süre sonra oyun yazarlığına yöneldi. İlk defa 1946’da Ulus gazetesinde tiyatro eleştirileri yayımlayarak yazarlığa başladı. 1948-50 arasında Kaynak Dergisi’nde şiirleri yayımlandı.

1951-1970 yılları arasında TRT’de çeşitli görevlerde bulundu. Ankara Radyosu’nda göreve başladığı yıl ilk radyo oyunu olan “Aşk Şarkısı’nı” yazdı. Radyo’da görev yaparken tiyatro oyuncusu ve yönetmen dört arkadaşı (Kartal Tibet, Üner İlsever, Çetin Köroğlu, Nur Sabuncu) ile birlikte Ankara’nın ilk özel tiyatrosu olan “Meydan Sahnesi”‘ni kurdu. Meydan Sahne Dergisi’ni çıkardı. 1953 yılında tiyatro konusunda görgü ve bilgisin arttırmak üzere Paris’e gitti. 1953’te Sevim Uzungören’le birlikte yazdığı “Bir Piyes Yazalım” tiyatro oyunu aynı yıl Ankara’da sahnelendi. 1954 yılında mühendis Halim Ağaoğlu ile evlenen sanatçı, ilk romanını yazana kadar oyun yazarlığını sürdürdü. Üst üste yazdığı oyunlarla altmışlı ve yetmişli yılların önde gelen oyun yazarlarından oldu. TRT’nin özerkliğine el konulması gerekçesiyle TRT Radyo Dairesi Başkanlığı’ndan 1970 ‘te istifa eden sanatçı o tarihten bu yana yazarlıktan başka bir işle uğraşmadı. Edebiyat yaşamının bazı dönemlerinde “Remüs Tealada” ve “Parker Quinck” gibi takma adlar kullanmıştır.

İlk romanı Ölmeye Yatmak, 1973’te yayımlandı. Bu ilk romanından itibaren tüm eserleri yoğun tartışmalara konu oldu. Ölmeye Yatmak, daha sonra yazdığı Bir Düğün Gecesi(1979) ve Hayır (1989) adlı romanlarla bir üçleme oluşturdu ve birçok ödül kazandı. Bir Düğün Gecesi ve Hayır romanları yayınlanır yayınlanmaz, ikinci romanı olan Fikrimin İnce Gülü, dördüncü basımında toplatıldı. “Fikrimin İnce Gülü” romanı hakkında, “askeri kuvvetleri tahkir ve tezyif (küçük düşürmek)” suçlamasıyla hakkında 1981 yılında dava açılan Ağaoğlu, iki yıl süren davanın ardından aklandı. Düğün Gecesi” ise soruşturma aşamasında kaldı. Dönemin üç önemli roman ödülüne layık görülmüş olan Bir Düğün Gecesi adlı roman için ayrıca Aldous Huxley’den aşırma olduğu suçlaması ortaya atıldı ve uzun tartışmalara sebep oldu.

Öykü kitapları, denemeler, anı-roman türünde eserler de yayımlayan Ağaoğlu 1991 yılında Çok Uzak Fazla Yakın’la oyun yazarlığına döndü. 1983 yılından beri İstanbul’da yaşayan Ağaoğlu, halen yazmayı sürdürüyor.

Adalet Ağaoğlu’ile ilgili yazıları bir araya getiren arşiv eşi Halim Ağaoğlu tarafından hazırlanmış ve 2003’te Adalet Ağaoğlu’nun yazarlığının 55. yılı anısına Herkes Kendi Kitabının İçini Tanır adı ile basıldı.

1996’da ciddi bir trafik kazası geçiren ve iki yıl hastande yatan Adalet Ağaoğlu için Can Yücel’in söylediği “Sen Türkiye’nin en güzel kazasısın” sözü, Feridun Andaç’ın Adalet Ağaoğlu ile yaptığı nehir söyleşi tarzında bir kitabın adı oldu. Kitap, 2006’da basıldı.

Eser­le­ri
Ti­yat­ro ve Radyo Oyun­la­rı
Bir Piyes Ya­za­lım – 1953, oy­nan­mış, ba­sıl­ma­mış
Ya­şa­mak – 1955-56 radyo oyunu, ya­yın­lan­mış, ba­sıl­ma­mış
Ev­ci­lik Oyunu – 1964
Tom­ba­la – 1967
Ça­tı­da­ki Çat­lak – 1969
Sı­nır­lar­da 1969
Üç Oyun: Bir Kah­ra­ma­nın Ölümü, Çıkış, Ko­za­lar 1973
Ken­di­ni Yazan Şarkı 1976
Çok Uzak – Fazla Yakın 1991
Duvar Öy­kü­sü – Ço­cuk­lar ve Bü­yük­ler için Mü­zik­li Dans­lı Oyun 1992
Fik­ri­min İnce Gülü – 1996
Ça­ğı­mı­zın Tel­la­lı 2011

Roman
Öl­me­ye Yat­mak 1973
Fik­ri­min İnce Gülü 1976
Bir Düğün Ge­ce­si 1979
Yaz­so­nu 1980
Üç Beş Kişi 1984
Hayır… 1987
Ruh Üşü­me­si 1991
Ro­man­tik Bir Vi­ya­na Yazı 1993
Dert Din­le­me Uz­ma­nı 2014

Öykü
Yük­sek Ge­ri­lim (1974)
Ses­siz­li­ğin İlk Sesi 1978
Hadi Gi­de­lim 1982
Ha­ya­tı Sa­vun­ma Bi­çim­le­ri 1997
De­ne­me
Ge­çer­ken 1986
Kar­şı­laş­ma­lar 1993
Başka Kar­şı­laş­ma­lar 1996
Öyle Kar­ga­şa­da Böyle Kar­şı­laş­ma­lar 2002
Yeni Kar­şı­laş­ma­lar 2011

Mek­tup
Mek­tup­laş­ma­lar (Meh­met Bay­dur ile bir­lik­te) 2005

Anı
Göç Te­miz­li­ği 1985
Gece Ha­ya­tım 1991

Günce
Damla Damla Gün­ler 2004
Damla Damla Gün­ler I-II-III 2007

Seç­ki­ler

Seç­me­ler (Kendi Seç­tik­le­ri) Ekim 1993

Ödül­le­ri
1974- TDK Ti­yat­ro Ödülü
1975- Sait Faik Hi­ka­ye Ar­ma­ğa­nı, Yük­sek Ge­ri­lim ile
1979- Sedat Si­ma­vi Ede­bi­yat Ödülü, Bir Düğün Ge­ce­si ile
1980- Orhan Kemal Roman Ar­ma­ğa­nı Bir Düğün Ge­ce­si ile
1980- Ma­da­ra­lı Roman Ödülü, Bir Düğün Ge­ce­si ile
1991- Tür­ki­ye İş Ban­ka­sı Büyük Ödülü, Çok Uzak Fazla Yakın ile
1992- Lebon Kül­tür Mer­ke­zi (Lebon Ci­ne­ma Clup) Ede­bi­yat Ödülü, Ruh Üşü­me­si ile[9]
1997- Aydın Doğan Roman Ödülü, Ro­man­tik Bir Vi­ya­na Yazı ile
2018- Erdal Öz Ede­bi­yat Ödülü